SPRAAKMUZIEKTHERAPIE

35.000 euro voor onderzoek effectiviteit afasiekoor

KAMPEN – De afdeling logopedie/ muziektherapie van Woonzorgconcern IJsselheem heeft de kwaliteitsprijs van Hersenstichting Nederland gewonnen. Dat is donderdag 13 oktober bekend gemaakt tijdens de publieksdag over hersenen in Utrecht. Met de prijs, een bedrag van 35.000 euro, kan de afdeling logopedie de effectiviteit van het afasiekoor onderzoeken. IJsselheem is zeer vereerd dat deze prijs is toegekend aan de afdeling logopedie/ muziektherapie en is bovendien bijzonder trots op de medewerkers die het afasiekoor hebben geïnitieerd.

De Kamper afdeling logopedie/ muziektherapie van Woonzorgconcern IJsselheem startte afgelopen jaar met het afasiekoor. Het koor is voortgekomen uit Speech–Music Therapy for Aphasia (SMTA), een combinatiebehandeling van logopedie en muziektherapie. Uitgangspunt van SMTA is dat de gedachte dat muziek en dan vooral melodie en ritme, het spreken kan ondersteunen en stimuleren. De deelnemers komen uit wijde omtrek en hebben veel baat bij het koor.

IJsselheem wil de effectiviteit van het afasiekoor verder onderzoeken. Het eindproduct is een richtlijn, waarin wordt voorgeschreven hoe een afasiekoor kan worden opgezet en hoe deze vorm van groepstherapie kan worden gegeven. De jury van de kwaliteitsprijs van de hersenstichting riep logopedie IJsselheem voor dit idee uit tot winnaar.

Afasie
Afasie is een taalstoornis waardoor mensen plotseling niet meer gewoon kunnen spreken, schrijven, lezen en begrijpen wat er door anderen wordt gezegd. Dat beperkt ze in de dagelijkse communicatie. Vaak kunnen mensen die vrijwel niet meer kunnen spreken, nog wel zingen. Deze ervaring doet mensen goed. Het hoofddoel van het afasiekoor is het activeren van de taalvaardigheid en de communicatie door middel van muziek en zang. Daarnaast is het beleven van plezier belangrijk.

Woonzorgconcern IJsselheem biedt verschillende vormen van wonen, zorg en dienstverlening op dertien locaties in de regio Kampen, Zwartewaterland en Zwolle. Zie www.ijsselheem.nl

Muziek in de behandeling van neurologische taal- en spraakstoornissen
Samenvatting wetenschappelijk onderzoek, Joost Hurkmans, klinisch linguïst / logopedist Revalidatie Friesland

De relatie tussen muzikale structuren en taalstructuren wordt veelvuldig beschreven in de literatuur en vindt zijn oorsprong in de negentiende eeuw. Met diverse beeldvormende technieken (zoals CT, PET, fMRI, etc.) zijn wetenschappers in staat om perceptuele elementen van muziek en taal in het brein te bestuderen. Wanneer er stoornissen optreden in het brein zijn we vrij goed in staat om de taalstoornis vast te stellen. We kennen dan ook diverse vormen van afasie, stellen vast in welke taalmodaliteiten de stoornissen zich bevinden, etc. Bij muziek is dat anders. We spreken wel van amusie wanneer de muzikale verwerking in het brein gestoord is maar een eenduidige definitie ontbreekt. Diverse wetenschappers hebben vastgesteld dat muziek en taal geen geïsoleerde systemen zijn (zie bijv. Patel, 2003; Jeffries et a., 2003; Brown et al., 2006). Het is dan ook niet verwonderlijk dat er diverse therapiemethoden zijn ontwikkeld voor afasie die gebruik maken van muziek. De meest bekende is de MIT (Albert et al., 1973). Maar ook vanuit de muziektherapie zijn diverse methoden ontwikkeld (zoals SIPARI, Jungblut, 2004 en Conjoint Music therapy and Speech pathology, Hamilton & Cross, 2001). In Nederland is de SMTA ontwikkeld (de Bruijn et al., 2005). Deze methode onderscheidt zich van de overige methodes door het karakter van de therapie: het is een combinatie van muziektherapie en logopedie. Bij SMTA wordt gebruik gemaakt van alle muzikale parameters (te weten melodie, ritme, maatsoort, dynamiek en tempo) en alle linguïstische niveaus (te weten klank-, woord- en zinsniveau). SMTA is ontwikkeld vanuit de praktijk. Van daaruit is er veel ervaring opgedaan met het programma en stellen we vast dat SMTA gebruikt kan worden bij niet sprekende patiënten om tot spreken te komen en bij niet-vloeiend sprekende patiënten om de vloeiendheid te verbeteren. Daarnaast zijn er bijkomende factoren (zoals het actief gebruiken van de stem, ontspannen manier van oefenen, etc.). Op dit moment wordt de effectiviteit van SMTA wetenschappelijk onderzocht. Dit onderzoek bestaat uit vier delen: 1) literatuuronderzoek, 2) historisch cohortonderzoek, 3) ontwikkelen van een evaluatie-instrument, 4) proof of principle. Tijdens deze lezing wordt het literatuuronderzoek en het historisch cohortonderzoek nader toegelicht. Uit het review blijkt dat studies die zich richten op de effectiviteit van therapieprogramma’s die muzikale elementen gebruiken bij neurologische patiënten met taal- en spraakstoornissen, meetbaar vooruitgang rapporteren. De methodologische kwaliteit van de studies is echter zo laag dat het moeilijk is om hier conclusies aan te verbinden. De verklaring van de gevonden resultaten (in termen van mogelijke werkingsmechanismen) blijft onduidelijk omdat de resultaten tegenstrijdig zijn. Uit het cohortonderzoek blijkt dat we de afasiebehandeling weinig evalueren met een algemene taaltest (zoals de AAT) en nog minder met een functionele test (zoals de ANTAT). De noodzaak om dit te verbeteren wordt besproken.

Voor het volledige onderzoek download de pdf

Voor muziektherapeuten/ muziekagogen

Speech-Music Therapy for Aphasia (SMTA) is een unieke combinatiebehandeling van logopedie en muziektherapie, ontwikkeld door Revalidatie Friesland.

Dit behandelprogramma is speciaal gemaakt voor mensen met een afasie en/of verbale apraxie. SMTA is opgezet vanuit de gedachte dat muziek, met name melodie en ritme, de vloeiendheid van het spreken kan ondersteunen. SMTA is opgebouwd uit twee behandelingen die gelijktijdig plaatsvinden, namelijk logopedie en muziektherapie. De oefeningen worden door patiënt en therapeuten samen gezongen, aansluitend gevolgd door het ritmisch spreken en het gewoon spreken van de oefeningen. SMTA wordt individueel toegepast, de oefeningen worden op maat gemaakt vanwege de persoonlijke omstandigheden en achtergrond van de patiënt. Met het ontwikkelen en aanbieden van deze combinatiebehandeling heeft Revalidatie Friesland een succesvolle therapie neergezet.

Revalidatie Friesland schoolt sinds 2008 ook logopedisten en muziektherapeuten, zodat de SMTA landelijk kan worden aangeboden. Hierdoor kunnen er steeds meer mensen met afasie en/of verbale apraxie worden behandeld.

Initiatief:

Begin 2011 hebben Inke Krudde en Yolanda Hulscher, beide sinds 2008 werkzaam met de SMTA bij een verschillende instelling, een bijeenkomst (klankbordgroep) voor SMTA muziektherapeuten aangeboden. Nu waren er op deze specifieke datum helaas niet veel collega’s die naar Amersfoort konden komen, maar de wens om de klankbordgroep neer te zetten, blijft echter sterk aanwezig. De reacties op het opzetten van een klankbordgroep an sich zijn ook positief.

Waarom een klankbordgroep?

Door een klankbordgroep in het leven te roepen, kunnen we ervaringen uitwisselen, een antwoord krijgen op eventuele vragen ontstaan vanuit de SMTA in de praktijk, ofwel ideeën opdoen en suggesties inbrengen. Op deze manier kunnen wij als aanbieders van de SMTA, de methode kwalitatief hoog houden en verfijnen, juist omdat we nog vrij aan het begin staan van dit landelijke SMTA-aanbod. Zowel Inke als Yolanda bemerken dat de door hen geboden SMTA zich verder aan het ontwikkelen is. Door de SMTA wekelijks aan te bieden in de praktijk, ontstaan er namelijk nieuwe inzichten, vaak ook aanvullingen en verfijningen van deze methodiek. Sommige daarvan zijn zo waardevol, dat we dit graag willen delen met de SMTA collega’s.

Voor wie?

De klankbordgroep is specifiek bedoeld voor muziekcollega’s die ook daadwerkelijk werkzaam zijn met SMTA en daarbij zijn opgeleid door Revalidatie Friesland. Zij weten immers wat de gedachte is achter de SMTA en zijn gedegen gecoacht de SMTA methodiek op de juiste manier aan te bieden. De muziekcollega’s zullen deze ervaringen/vragen kunnen inbrengen in afstemming met hun logopedie-collega’s.

Ontwikkeling SMTA
Als voorbeeld van een verfijning/aanvulling willen we bijvoorbeeld de “Vraag”noemen. Tijdens de SMTA bieden we namelijk het volgende aan: Zingen, ritmisch spreken en spreken. Als we na het spreken een vraag stellen die betrekking heeft op de SMTA oefening, dan wordt de oefening meteen al een stuk meer in een toepassing geplaatst. Deze “”toegevoegde” vraagstelling is ook terug te zien op de SMTA DVD van Revalidatie Friesland.

Voorbeeld 1:
Stel we oefenen de plaatsnaam (of de straatnaam) van de cliënt, dan kunnen we na het “spreken” de volgende vraag stellen: “In welke stad (straat) woont u eigenlijk?”

Voorbeeld 2:
Cliënt A heeft al een half jaar SMTA en pakt de nieuw aangeleerde woorden/zinnen steeds makkelijker op. Dan kun je overwegen om de vraagstelling na het spreken iets meer te richten op de spontane /automatische taal. We oefenen bijvoorbeeld het woordje “bril”. Dan kun je een aanvulzin maken: De bril staat op uw….? (neus)

En zo zijn er meer succesvolle ervaringen te noemen, die verder toegepast en onderzocht kunnen worden. Het invoeren van een rollenspel wat aansluit bij de SMTA oefeningen kan bijvoorbeeld ook heel goed werken. Naast deze praktische ervaringen zijn er echter ook tal van andere ervaringen die we graag willen delen: zoals het maken van een folder, overig PR werk oppakken, netwerken, vergoedingen enz..Of bijvoorbeeld het aanvragen van indicaties en het regelen van de financiering. Ook leert de ervaring ons dat we soms na een succesvolle behandeling weer kunnen terugverwijzen naar reguliere logopedie, simpelweg omdat de taalproductie weer op gang is gekomen. In een enkel geval verwijzen we door naar bijvoorbeeld een psychosociaal hupverlener omdat er een groot verdriet is, om alles wat er is gebeurd in de afgelopen periode bij de afasiecliënt en/of de partner.

Nog meer ideeën en inspiratie:

We willen graag een afasiekoor starten zodat de spraak en het zingen goed op gang blijft. We starten in Alkmaar in september 2011 een nabehandel-groep SMTA o.l.v. een logopediste, die ervaring heeft met afasie en die middels allerlei methodieken, de spraak kan onderhouden. Dit kan bijvoorbeeld d.m.v. gerichte logopedische oefeningen maar ook door het lezen van een krantenartikel of het aanbieden van een spelvorm (kaartspel of bordspel) of door middel van een rollenspel , aanvulzinnen, spreekwoorden, thema’s enz..Zo zien jullie dat er tal van ervaringen, ideeën en suggesties zijn, die we kunnen delen en waarover we van gedachten kunnen wisselen.

Als u ook een specifieke ervaring hebt met de SMTA, dan kunt u ons een mail sturen (stichting muziekenz.org >Inke Krudde & Yolanda Hulscher) Dan kunnen we uw inbreng meenemen in een SMTA nieuwsbrief, die we door het jaar heen op de website van stichting Muziekenz.org plaatsen. Wij stellen het ook ten zeerste op prijs als u de enquête invult die u hierbij op de website kunt vinden. We zullen deze informatie (zonder daarbij uw naam te noemen) kunnen gebruiken in een bredere context.

Inke Krudde en Yolanda Hulscher (SMTA muziektherapeuten)

Aanbod/scholing Revalidatie Friesland Voor logopedisten en muziektherapeuten is er in het kader van Modulair Opleiden een 2-daagse leerlijn ontwikkeld. 
Hiervoor is accreditatie aangevraagd.
Voor meer informatie en aanmelding kunt u terecht op www.revalidatie-friesland.nl

Artikel verschenen in de Gazet van Antwerpen, wetenschap
Vlak na een beroerte brengen patiënten in het ziekenhuis minstens 72% van hun tijd door met niet-therapeutische bezigheden. Vaak zitten ze gewoon op hun kamer en worden weinig gestimuleerd door hun omgeving. Deze tijd zou nuttig en relatief goedkoop kunnen worden gespendeerd aan muziek beluisteren, een activiteit waarvan zopas is aangetoond dat ze het revalidatieproces gunstig beïnvloedt.

Het voordeel van muziek is dat ze een groot aantal hersenzones tegelijkertijd activeert, volgens Zweedse onderzoekers bewezen dat dit relevant is voor het herstel na beroerte. Een bericht in het medische weekblad de Huisarts.

Gedurende de eerste weken en maanden na een beroerte vinden in de hersenen belangrijke plastische veranderingen plaats. Geweten is dat deze veranderingen kunnen worden bevorderd door prikkels vanuit de omgeving. Motorische, somatosensorische en elektrische stimuli hebben allemaal hun nut bewezen bij revalidatie na beroerte.

Bovendien is gebleken dat multimodale stimulering, met auditieve, visuele en olfactorische prikkels, een gunstiger invloed heeft op de motorische en cognitieve revalidatie dan een intensieve motorische stimulering alleen.

Van auditieve prikkels is bij dieren aangetoond dat ze niet alleen de auditieve corticale functies verbeteren, maar ook leerprocessen en het geheugen. Voor de hersenen is muziek één van de krachtigste bronnen van auditieve stimulatie.

Naar muziek luisteren is een complex proces, waaraan zowel cognitieve als emotionele componenten te pas komen. Recente studies met beeldvorming van de hersenen tonen aan dat de neuronale activiteit bij iemand die naar muziek luistert, zich ver buiten de auditieve cortex uitbreidt: muziek stimuleert een netwerk van frontale, temporale, pariëtale en subcorticale zones die niet alleen betrokken zijn bij het muziekhoren sensu stricto, maar ook bij de aandacht, de semantiek, het geheugen en de motorische functies.

Daarnaast worden ook limbische en paralimbische zones geactiveerd, die betrokken zijn bij het verwerken van emotionele stimuli. Muziek heeft een gunstig effect op angst, depressie en pijn bij mensen met een somatische aandoening, stelt de Huisarts.

Muziek werd al eerder gebruikt bij fysiotherapie en spraaktherapie na beroerte. Men weet bijvoorbeeld dat patiënten met niet-vloeiende afasie woorden kunnen zingen die ze anders niet kunnen uitspreken.

Maar de invloed van muziek beluisteren op het meer algemene cognitieve en emotionele herstel na beroerte was nog nooit bestudeerd. Daarom werd aan 60 patiënten met een beroerte gevraagd of ze gedurende twee maanden één uur per dag ofwel naar muziek, ofwel naar ingesproken boeken wilden luisteren.

Men selecteerde patiënten met een beroerte in het gebied van de arteria cerebri media, omdat de netwerken die door muziek worden geactiveerd op die plaats liggen. De deelnemers werden at random over de twee groepen verdeeld en een controlegroep werd voorzien. Vooraf werden ze geïnterviewd over hun favoriete muziekgenre en cd’s werden hen met het oog op hun voorkeur ter beschikking gesteld.

Aan de hand van droevige of vrolijke poëzie en muziek werd ook nagegaan of de beide actieve groepen emotioneel gezien vergelijkbaar reageerden op literatuur en muziek; dit bleek het geval te zijn. Gedurende twee maanden noteerden patiënten in een dagboek hoe lang ze naar muziek of ingesproken boeken hadden geluisterd.

Van de hele reeks neuropsychologische parameters die bij de patiënten werd bepaald, bleken er enkele te zijn beïnvloed door het gevolgde cognitieve regime: patiënten in de muziekgroep hadden een significant beter verbaal geheugen en gerichte aandacht dan de literatuurgroep en de controlegroep.

De muziekgroep had ook significant minder depressie en verwarde gevoelens dan de controlegroep. Deze resultaten zijn verenigbaar met de vaststelling aan de hand van beeldvormingstechnieken dat muziek, zeker als er tekst bij is, een groter hersengebied activeert dan zuiver verbaal materiaal.

Toch had ook het ingesproken boek een gunstige invloed, aldus het artikel in de Huisarts. Een nadeel van het ingesproken boek is dat men minder gemakkelijk kan voorspellen of het de luisteraar gaat bevallen dan met muziek. Daarnaast is het mogelijk dat het gesproken boek na een beroerte de aandacht te veel op de proef stelt, in het bijzonder bij mensen met afasie.

www.gva.be/Archief/guid/muziek-helpt-na-…84-9d1b-0515b0273c8a